ChatGPT en de fabel van de raaf en de vos
Je kent deze beroemde dierenfabel wel: door de vos gevleid opent de raaf zijn bek om te gaan zingen en laat hij de kaas vallen, waarna de vos die opeet. De moraal: pas op voor vleierij en ijdelheid, want het leidt tot schade en verlies.
In de fabel van Griekse prozaschrijver Aesopus uit de zesde eeuw vóór Christus heeft de raaf vlees, kréas, in zijn bek. In elk geval in de Griekse teksten die ik heb (Helleens Mozaïek uit 1970) en op het internet vinden kan (het YouTube-filmpje van Classica Nova, Otto Gradstein, uit 2022), is sprake van vlees.
In de eerste eeuw na Christus heeft Phaedrus, een vrijgelatene van keizer Augustus, de fabels van Aesopus naar een gedicht in het Latijn vertaald. “Aesopus auctor quam materiam repperit, hanc polivi versibus senariis”, zo begint hij zijn gedicht. “De stof die Aesopus als auteur uitgevonden heeft, (deze) heb ik door/in zesvoetige verzen gepolijst.”
In Phaedrus’ vertaling heeft de raaf evenwel geen vlees (meer), maar kaas, cáseus, in zijn bek. Waarom heeft Phaedrus van vlees kaas gemaakt? Vanwege het metrum? Lijkt me niet nodig. Heeft hij het dan voor zijn tijdgenoten naar kaas “gepolijst”? Of had hij een Aesopus-versie, waar kaas in stond?
Hierna blijft het kaas. In Esopet, een verzameling dierenfabels in het Middelnederlands uit de dertiende eeuw, en ook bij Jean de la Fontaine uit de zeventiende eeuw heeft de raaf kaas in zijn bek.
Interessant nu is het om te zien, dat ChatGPT en Mistral Le Chat vragen over wanneer en waarom bij deze fabel vlees naar kaas veranderd is, telkens weer, in elk geval gedeeltelijk, evident onjuist beantwoorden. Probeer het maar eens. De antwoorden variëren van dat het altijd kaas geweest is (onzin) tot dat het ook bij Phaedrus vlees was (onzin) en pas in de middeleeuwen of zelfs pas bij De la Fontaine kaas geworden is (onzin).
De moraal: vertrouw niet blind op Chat GPT en Mistral Le Chat, in elk geval niet als je je met Griekse en Latijnse taal en cultuur bezighoudt.
Paul Van Hoef